Travma Testi (PC-PTSD-5): Travma Sonrası Stres Belirtilerim Var mı?

Travma testi, yaşadığınız zorlayıcı bir olayın etkilerinin hâlâ sürüp sürmediğini ve travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) açısından değerlendirme gerekip gerekmediğini gösteren kısa bir tarama aracıdır. Bu sayfadaki test, ABD Ulusal TSSB Merkezi tarafından geliştirilen PC-PTSD-5 ölçeğine dayanır.

PC-PTSD-5, TSSB'nin beş temel belirti alanını (yeniden yaşama, kaçınma, aşırı uyarılmışlık, duygusal kopukluk ve suçluluk) birer soruyla sorgular. Kısa olmasına rağmen yüksek doğrulukla çalıştığı araştırmalarla gösterilmiştir.

Test, önce hayatınızın herhangi bir döneminde travmatik bir olay yaşayıp yaşamadığınızı sorar. Bu soruya “Evet” yanıtı verirseniz, son bir aydaki belirtilerinizle ilgili beş soru gelir. Tüm sorular “Evet” ya da “Hayır” ile yanıtlanır ve test yaklaşık bir dakika sürer.

Olayın ayrıntılarını yazmanız ya da hatırlamaya çalışmanız gerekmez; yalnızca son bir aydaki durumunuzu düşünmeniz yeterlidir.

Beş belirti sorusundan 3 veya daha fazlasına “Evet” yanıtı vermek, Prins ve arkadaşlarının (2016) çalışmasında olası TSSB'yi saptamada en iyi denge noktası olarak bulunmuştur. Bu eşiğin altında kalmak, yaşadıklarınızın sizi etkilemediği anlamına gelmez; yalnızca tam bir TSSB tablosuna işaret etmediğini gösterir.

Travmatik bir olaydan sonraki ilk haftalarda kâbus görmek, irkilmek ya da olayı sık sık düşünmek beklenen tepkilerdir. Aşağıdaki belirtiler bir aydan uzun sürüyor ve hayatınızı kısıtlıyorsa travmanın etkileri devam ediyor olabilir:

Ölüm tehlikesi, ciddi yaralanma ya da cinsel şiddet içeren olaylar travmatik olay olarak kabul edilir. Bu olayı bizzat yaşamış, başkasının başına geldiğine tanık olmuş ya da yakın birinin yaşadığını öğrenmiş olabilirsiniz. Deprem, trafik kazası, saldırı, savaş ve ani ya da şiddet içeren kayıplar en sık karşılaşılan örneklerdendir.

Çocukluk döneminde yaşanan ihmal ve istismar gibi tekrarlayan zorlayıcı yaşantılar da yetişkinlikte travma belirtilerine yol açabilir.

TSSB, doğru yöntemle ele alındığında iyi yanıt veren bir durumdur. Dünya Sağlık Örgütü, travma odaklı bilişsel davranışçı terapi ve EMDR'yi (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) TSSB tedavisinde önerilen yöntemler arasında sayar.

EMDR, travmatik anının beyinde yeniden işlenmesine yardımcı olur; anı silinmez ama yarattığı yoğun duygusal yük azalır. Klinik Psikolog Ezgi Bingül Eser, EMDR Avrupa Akredite Uygulayıcısıdır.

Test sonucunuz eşiğin üzerindeyse, olayın üzerinden bir aydan fazla zaman geçtiği halde belirtiler azalmıyorsa ya da yaşadıklarınız işinizi, uykunuzu ve ilişkilerinizi etkiliyorsa travma alanında deneyimli bir uzmandan destek almanız önerilir. Destek almak için olayı ayrıntılarıyla anlatmaya hazır olmanız gerekmez; süreç sizin hızınızda ilerler.